Фото: AP

АҚШ президенти Доналд Трамп 19 февраль куни Ғазо бўйича “Тинчлик кенгаши”нинг биринчи йиғилишини ўтказмоқда. Унда аъзо давлатлар вакиллари Ғазони қайта тиклаш стратегияси ва молиялаштиришни кўриб чиқади.

АҚШнинг Ғарбдаги иттифоқчилари эҳтиёткорлик билан кенгашга қўшилиш таклифини рад этаётган бир пайтда, баъзи Осиё ва Яқин Шарқ давлатлари етакчилари Вашингтонга ташриф буюрди.

Аксарият Европа давлатлари ва таҳлилчилар ташкилотни БМТга рақобатчи сифатида сифатида кўрмоқда ва буни Трампнинг империячилик кайфияти билан изоҳлайди.

Вашингтондаги йиғилишнинг асосий мақсади Ғазони қайта тиклаш режаси бўлиб, АҚШ аъзо давлатлардан гуманитар ва қайта тиклаш ишларига 5 миллиард доллар маблағ ажратилишини эълон қилиши кутилмоқда. Шунингдек, ўтган йили эълон қилинган Трамп маъмуриятининг Исроилнинг Ғазодаги урушини тугатиш бўйича 20 банддан иборат режасига мувофиқ Ғазони назорат қиладиган “Халқаро барқарорлаштириш кучлари” ҳақида батафсил маълумот тингланади.

Бу Ғазода босқичма-босқич сулҳ тузишни, ҲАМАСни қуролсизлантиришни ва ўтиш даврида Фаластин ҳудудларини бошқариш учун технократик бошқарув тузилмасини яратишни таклиф қилади.

“Тинчлик кенгаши” ўтган ой Швейцариянинг Давос шаҳрида бўлиб ўтган Жаҳон иқтисодий форуми доирасида расман тақдим этилди. Унда Трампнинг куёви ва ижрочи аъзоси Жаред Кушнер тақдимотда Ғазо учун пляж курортлари ва кўп қаватли бинолар бўлишини айтган.

15 февраль куни Трамп “Truth Social” тармоғида кенгаш аъзо давлатлари Ғазоликлар учун хавфсизлик ва тинчликни сақлаш учун Халқаро барқарорлаштириш кучлари ҳамда маҳаллий полицияга минглаб ходимларни юборганини ёзди.

Трампнинг маълум қилишича, кенгаш аввало Ғазодаги вазиятга қаратилган, кейинчалик бутун дунёда тинчлик ўрнатиш учун ҳисса қўшади.

Вашингтонга кимлар келди ва ким келмади?

Оқ уй расман 50 та давлатни “Тинчлик кенгаши”га қўшилишга таклиф қилди, ҳозирга қадар 35 та раҳбар қизиқиш билдирмоқда. 26 та давлат кенгашга қўшилган ва унинг асосчилари этиб тайинланди. Камида 14 та давлат таклифларни рад этгани маълум.

Европа Трампнинг кенгаши ва унинг кенг қамровли низоми борасида иккига бўлинган. Европа Иттифоқи ўз низомига оид хавотирлар туфайли “Тинчлик кенгаши”га қўшилишни истамаслигини билдирди.

Унинг устига Трампнинг Россия президенти Владимир Путинни кенгаш аъзолигига таклиф қилиши Европа мамлакатлари учун ҳар қандай келишувни янада мураккаблаштирди. Чунки Украинада ҳали ҳам уруш давом этмоқда. Путин ҳозирча аъзо бўлиш-бўлмаслиги борасида бир қарорга келмаган.

Франция, Германия, Буюк Британия ва Испания каби йирик Европа давлатлари “Тинчлик кенгаши”га аъзо сифатида қўшилиш таклифларини рад этишди.

Хавотирларга қарамай, Европа Иттифоқи йиғилишга кузатувчи сифатида Ўрта ер денгизи бўйича комиссари Дубравка Суикани юбормоқда. Матбуот котибининг сўзларига кўра, баъзи саволлар бор, аммо Европа Иттифоқи АҚШ билан Ғазо учун тинчлик режасини амалга ошириш устида ишлайди.

Европа Иттифоқи кенгашга аъзо сифатида қўшилмаган бўлсада, блокнинг икки аъзо давлати Венгрия ва Болгария бунга қўшилди. Йиғилишда иштирок этаётган Венгрия Бош вазири Виктор Орбан Трампнинг яқин иттифоқчиси ҳисобланади.

Косово ва Албания ҳам бошқарув кенгаши аъзолари сифатида қўшилишди ва йиғилишда иштирок этишади.

Италия, Кипр, Греция ва Руминия ўз вакилларини кузатувчи сифатида юборишларини тасдиқладилар. Руминия президенти Никусор Дан ҳам шахсан иштирок этади.

Шу билан бирга Папа Лео кенгаш аъзолигига таклифни рад этди ва инқирозли вазиятлар Бирлашган Миллатлар Ташкилоти томонидан бошқарилиши кераклигини таъкидлади.

Европа Ташқи алоқалар кенгашининг Яқин Шарқ ва Шимолий Африка дастури бўйича ходими Таҳани Мустафо “Al Jazeera” нашрига берган интервьюсида АҚШнинг Ғарб иттифоқчилари либерал қоидаларга асосланган тартиб, кўп томонламаликка риоя қилишни талаб қилмоқдалар, бу уларга тенг ҳуқуқлилик беради, Глобал Жанубнинг қолган қисми эса ўз қўллаб-қувватлаши ва ҳатто “Тинчлик кенгаши”га аъзолик беришда анча прагматик бўлганини айтди.

Яқин Шарқ

Яқин Шарқдаги бир нечта йирик минтақавий кучлар Трампнинг “Тинчлик кенгаши”га қўшилди. Исроил Ташқи ишлар вазири Гидеон Саар кенгаш йиғилишида иштирок этади.

АҚШнинг узоқ йиллик иттифоқчилари бўлган Бирлашган Араб Амирликлари, Марокаш ва Баҳрайн ўтган ойда қўшилишга розилик билдирган биринчи араб давлатлари қаторида бўлишди, улар қаторида Миср ҳам бор.

Минтақанинг энг йирик иқтисодиёти бўлган Саудия Арабистони, Туркия, Иордания, Қатар ва Қувайт ҳам бор. Бу мамлакатларнинг барчаси учрашувга делегациялар юборган.

“Яқин Шарқдаги ҳамкорлар прагматик бўлишга ва Ғазо учун энг яхши деб ҳисоблаган ишларини қилишга, қон тўкишни тўхтатишга ҳаракат қилаётганликларини айтишмоқда. Ундан ташқари бунинг замирида АҚШ билан алоқаларни мустаҳкамлаш ётади ва Трамп каби феъл-атворли одамни хафа қилмасликка интилмоқда. Шунингдек, Яқин Шарқ мамлакатлари сўнгги ўн йилликда Ғазони ҳимоя қила олмаганликлари билан машҳурдир”, — дейди Халқаро инқироз гуруҳида Фаластин бўйича катта таҳлилчи бўлиб ишлаган Мустафо.

Осиё ва Океания

Марказий Осиёдан Ўзбекистон ва Қозоғистон президентлари Шавкат Мирзиёев ва Қосим-Жўмарт Тўқаев “Тинчлик кенгаши” аъзолари сифатида Вашингтондаги йиғилишда иштирок этадилар.

Арманистон Бош вазири Никол Пашинян ва Озарбайжон Президенти Илҳом Алиев ҳам кенгаш аъзолари сифатида АҚШ пойтахтига йиғилишга ташриф буюрган.

Жануби-Шарқий Осиёдан Индонезия президенти Прабово Субианто ҳам учрашувда иштирок этиш учун Вашингтонда, Вьетнам Коммунистик партияси бош котиби То Лам эса бошқарув аъзолари йиғилишида иштирок этади.

Покистон Жанубий Осиёдан Трампнинг “Тинчлик кенгаши”га қўшилган ягона давлатдир. Бош вазир Шаҳбоз Шариф Вашингтондаги тадбирда иштирок этади. Ҳиндистон таклифномани кўриб чиқаётганини, аммо ҳали кенгашга қўшилмаганини, ҳеч кимни кузатувчи сифатида юбормаётганини айтди.

Шу билан бирга, Янги Зеландия кенгашга қўшилиш таклифини рад этди ва бу борада аниқроқ маълумот олишни истаётганини маълум қилган, Австралия эса ҳали ҳам таклифини кўриб чиқмоқда.