Адвокатлар ваколатлари кенгаяди

21:55 27 Сентябр 2018 Жамият
5384 0

Мамлакатимизда сўнгги икки йил ичида адвокатура соҳасида амалга оширилаётган ислоҳотлар ушбу хизмат сифати ва самарадорлигини мутлақо босқичга янги кўтарди.

Тўғри, ундан олдинги йилларда ҳам жабҳага эътибор бўлган. Масалан, 2008 йилда Ўзбекистон адвокатлар ассоциацияси негизида барча адвокатлар мажбурий аъзолигига асосланган, Ўзбекистон Республикаси Адвокатлар палатаси ташкил қилинган эди. Унинг ҳуқуқий мақоми, мақсад, вазифалари, аъзолари ҳуқуқ ва мажбуриятлари белгилаб берилди. Хўш, ушбу ўзгаришлар ўз самарасини бердими?

Тан олиш керак, орада адвокатлик тузилмалари ушбу йўналишда яхши натижаларга эриша олмади. Адвокатлар палатасининг адвокатура институти ҳимоячиси сифатидаги роли пасайиб кетди. Айни чоғда тергов ва суд органларида адвокатларнинг шикоятларини кўриб чиқишда турли тўсиқлар келиб чиққани, билим, тажриба етишмаслигидан адвокатлар томонидан қонунбузарликларга йўл қўйилгани ҳам бор гап. Бу фуқароларнинг ҳақли эътирозларига сабаб бўлаётганди.

Бу адвокатура институтини янада такомиллаштиришни тақозо этарди. Бинобарин, 2018 йил 4 апрелда Ўзбекистон Республикасининг “Суд-тергов фаолиятида фуқароларнинг ҳуқуқ ва эркинликлари кафолатларини кучайтириш бўйича чора-тадбирлар қабул қилинганлиги муносабати билан Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига ўзгартиш ва қўшимчалар киритиш тўғрисида”ги Қонуни қабул қилинди Унга асосан, Ўзбекистон Республикасининг Жиноят-процессуал кодексининг тегишли моддасига киритилган янги норма асосида ҳимоячи жиноят иши бўйича далилларни тўплаш ва тақдим этишга ҳақлилиги, бу дадиллар жиноят ишига қўшиб қўйилиши, тергов ва суд органлари томонидан мажбурий баҳоланиши тайинланди.

Шунингдек, Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2018 йил 12 майдаги “Адвокатура институти самарадорлигини тубдан ошириш ва адвокатларнинг мустақиллигини кенгайтириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги Фармонига асосан, жорий йилнинг июль ойидан бошлаб, адвокатга ҳакамлик судьяси сифатида фаолият юритиш, адвокатлик билан шуғулланиш мақсадида адвокатлик тузилмасида олти ой ўрнига уч ой мажбурий стажировка ўташ, адвокат ўзининг касбий фаолияти билан узрсиз сабабларга кўра олти ойга қадар шуғулланмаслиги, адвокатга нисбатан суд органи томонидан чиқарилган айблов ҳукми қонуний кучга кирган тақдирда, бу ҳақда судья томонидан бир сутка ичида Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги ва Адвокатлар палатасини ёзма ҳолда хабардор қилиш, адвокатлар ҳар бир танланган мутахассислик бўйича барча тўловлардан озод қилинган ҳолда, алоҳида лицензия асосида юридик ёрдам кўрсатиш ва лицензиянинг амал қилишини тугатиш Олий малака комиссияси хулосасига асосан Адлия вазирлиги мурожаат бўйича суд органи орқали амалга оширилиши жорий этилди.

Адвокатура соҳасида амалга оширилган бу ислоҳотлардан адвокатлар ҳуқуқлари ҳар томонлама кенгайиб бораётгани, бирок амалиётда уларнинг ваколатлари доирасини кенгайтириш борасида сезиларли ўзгаришлар бўлмаётганлигини кузатиш мумкин.

Шуни айтиш жоизки, ваколатли суд органлари соҳасида қилинган ижобий ўзгаришлар каби адвокатлар фаолиятини кенгайтириш учун уларга қўшимча ваколат бериш, ҳар томонлама ривожланишига тўғоноқ бўлаётган қарама-қарши қонун нормаларига ўзгартиш ва қўшимчалар киритиш лозим бўлмоқда.

Жумладан, амалдаги қонунчилик нормаларига кўра, ҳимоячи жиноят иши бўйича ишга тааллуқли ахборотга эга бўлган шахсларни сўровдан ўтказиш ва уларнинг розилиги билан ёзма тушунтиришлар олиш, давлат органларига ва бошқа органларга, шунингдек, корхоналар, муассасалар ва ташкилотларга сўров юбориш ва улардан маълумотномалар, тавсифномалар, тушунтиришлар ва бошқа ҳужжатларни олиш ваколатларига эга.

Бу ваколатлар билан бирга, адвокатларга Ўзбекистон Республикаси Олий суди Раёсати қарорларидан ташқари, ҳар қандай суднинг ҳукмлари, ажримлари ва ҳал қилув қарорлари устидан Олий суднинг судлов ҳайъатига назорат тартибда шикоят киритиш, уни маълумотномалар, тавсифномалар, тушунтиришлар ва бошқа ҳужжат, дадилларни илова қилган ҳолда назорат инстанциясига юбориш ваколатини бериш лозим. Ўз навбатида, Ўзбекистон Республикаси Олий суди судлов ҳайъатининг аъзолари давлат органларининг ваколатли мансабдор шахслари томонидан ушбу ҳайъатга назорат тартибида киритилган протестлар каби адвокатларнинг ҳам билдирилган шикоятларини кўриб чиқишлари керак, чунки ушбу ваколат адвокатура тизимини тубдан такомиллаштириш, сифатли ва самарали юридик ёрдамни ташкиллаштириш, адвокат обрўсини ошириш, шунингдек, судлов ишини юритишда тенглик ва тортишув принципларини тўлиқ юзага чиқаришга хизмат қилиши мумкин.

Адвокат ўзининг ҳимоясига олган шахс иштирокида ўтказилган тергов ҳаракатларига ҳимоячи сифатида қатнашиши мумкин. Гувоҳ, жабрланувчи ва бошқа процесс иштирокчилари билан бўлган тергов ҳаракатларига терговчи монелик қилиб, рухсат бермаган тақдирда, адвокат фақатгина иш охирида мазкур шахслар иштирокида тўпланган ҳужжат ва далиллар билан яқиндан танишиб чиқади. Шу сабабли адвокат ҳимояга киришишга рухсат хатини олгандан сўнг, ҳимоя остидагиларнинг ёки ишонч билдирувчиларнинг иштирок қилмаган барча тергов ҳаракатларида, ҳеч бир монеликсиз иштирок қилиши мумкинлигини амалиётда жорий қилиш лозим. Шунда адвокатларнинг ҳуқуқ ва ваколатлари янада кенгайган бўларди.

Бунинг учун адвокатлик фаолиятига тўғоноқ бўлаётган нормаларни ўрганиб чиқиш, таҳлил қилиш, лозим бўлса, тегишли қонун нормаларига ўзгартиш ва қўшимчалар киритиш орқали уларнинг ҳуқуқ ва ваколатларини кенгайтириш, келгусида соҳани замонга мос тарзда такомиллаштириш талаб этилади.
Ориф КАНДАХОР,
“Navoiy-Esperanto” МЧЖ
ҳузуридаги ҳакамлик суди раиси.

Тавсия этамиз

Изоҳлар

Ҳозирча ҳеч ким фикр билдирмаган. Балки Сиз биринчилардан бўларсиз?

Янгиликлар тақвими

Кластер