2026-yil 26–27-mart kunlari Tojikiston Respublikasi Prezidenti Emomali Rahmonning Oʻzbekiston Respublikasiga amalga oshirgan rasmiy tashrifi ikki davlat oʻrtasidagi munosabatlarning yangi bosqichga oʻtayotganini yaqqol namoyon etdi. Mazkur tashrif Markaziy Osiyoda soʻnggi yillarda shakllanayotgan mintaqaviy yaqinlashuv jarayonlarining mantiqiy davomi boʻlib, oʻzaro ishonch, siyosiy iroda va strategik manfaatlar uygʻunligi asosida qurilayotgan hamkorlik modelini aks ettiradi.

Oʻzbekiston tashqi siyosatida 2016-yildan boshlab kuzatilayotgan ochiqlik va qoʻshni davlatlar bilan konstruktiv muloqotga asoslangan yondashuv, ayniqsa davlatimiz rahbari Shavkat Mirziyoyev tomonidan ilgari surilgan mintaqaviy hamkorlik tashabbuslari, Oʻzbekiston–Tojikiston munosabatlarida tub burilish yasadi. 1990-yillar oxiri va 2000-yillarda kuzatilgan sovuqlik oʻrnini bugungi kunda oʻzaro manfaatli, koʻp qatlamli va tizimli hamkorlik egalladi. Shu nuqtayi nazardan, mazkur tashrifni nafaqat ikki tomonlama aloqalar, balki butun Markaziy Osiyo integratsiyasi kontekstida baholash maqsadga muvofiqdir.

Tashrif doirasida erishilgan kelishuvlar va imzolangan hujjatlar mazmuni ikki davlat oʻrtasidagi hamkorlikning sifat jihatdan yangi bosqichga oʻtayotganini koʻrsatadi. Xususan, innovatsiyalar va raqamli texnologiyalar sohasida imzolangan memorandum ilmiy-texnik hamkorlikni chuqurlashtirish, ilgʻor texnologiyalar transferini jadallashtirish hamda startap ekotizimini rivojlantirishni nazarda tutadi. Mazkur hujjatda ilmiy laboratoriyalar va texnoparklar tashkil etish, ilmiy ishlanmalarni tijoratlashtirish mexanizmlarini takomillashtirish kabi yoʻnalishlar belgilangan boʻlib, bu ikki davlat iqtisodiy hamkorligining anʼanaviy modeldan innovatsion modelga oʻtayotganini anglatadi.

Shu bilan birga, taʼlim va ilmiy hamkorlik yoʻnalishidagi mavjud natijalar ham alohida eʼtiborga loyiqdir. Oʻzbekiston va Tojikiston oʻrtasidagi oliy taʼlim sohasidagi munosabatlar 2018-yilda imzolangan hukumatlararo kelishuvlar asosida rivojlanib kelmoqda. Bugungi kunda ikki davlat oliy taʼlim muassasalari oʻrtasida yuzdan ortiq hamkorlik bitimlari amal qilmoqda. Jumladan, Oʻzbekistonning qariyb qirqta oliy taʼlim muassasasi Tojikistonning yigirmadan ortiq universitetlari bilan hamkorlik aloqalarini yoʻlga qoʻygan. Mazkur hamkorlik doirasida professor-oʻqituvchilar va talabalar almashinuvi, qoʻshma ilmiy tadqiqotlar, ilmiy-amaliy forumlar muntazam ravishda tashkil etilmoqda.

Statistik maʼlumotlarga koʻra, 2025/2026 oʻquv yilida Oʻzbekiston oliy taʼlim muassasalarida 700 dan ortiq Tojikiston fuqarolari tahsil olmoqda. Bu koʻrsatkich 2020-yildagi 120 nafarga yaqin talabadan keskin oshganini koʻrsatadi. Bundan tashqari, 2022–2025-yillar davomida 100 dan ortiq oʻzbekistonlik ilmiy xodimlar va professor-oʻqituvchilar Tojikiston oliy taʼlim muassasalarida ilmiy safarlarda boʻlgan. Ushbu raqamlar taʼlim sohasidagi hamkorlik dinamik va tizimli ravishda kengayib borayotganini tasdiqlaydi.

Gumanitar hamkorlik ham mazkur jarayonning ajralmas qismi sifatida namoyon boʻlmoqda. Til va madaniyat markazlarining ochilishi, adabiy va ilmiy almashinuvlar, qoʻshma madaniy loyihalar ikki xalq oʻrtasidagi tarixiy yaqinlikni mustahkamlashga xizmat qilmoqda. Xususan, Samarqand davlat universitetida tojik tili va adabiyoti markazining tashkil etilishi hamda Dushanbe shahrida oʻzbek tili va adabiyoti markazini ochish tashabbuslari madaniy integratsiyaning muhim koʻrsatkichidir.

Mazkur tashrifning vaqt jihatidan aynan hozirga toʻgʻri kelishi bejiz emas. Bugungi kunda Markaziy Osiyo mintaqasi suv resurslari taqsimoti, transport-kommunikatsiya yoʻlaklari uchun raqobat hamda yirik geosiyosiy kuchlarning taʼsiri kabi murakkab muammolar bilan yuzlashmoqda. Bunday sharoitda Oʻzbekiston va Tojikiston oʻrtasidagi yaqinlashuv mintaqaviy barqarorlikni taʼminlash, oʻzaro ishonchni mustahkamlash va integratsion jarayonlarni jadallashtirishga xizmat qiladi.

Tashrif tashabbusining Oʻzbekiston tomonidan ilgari surilgani ham muhim siyosiy signal sifatida baholanishi lozim. Bu holat Oʻzbekistonning mintaqadagi yetakchi rolini mustahkamlashga intilayotganini hamda qoʻshni davlatlar bilan pragmatik va uzoq muddatli manfaatlarga asoslangan siyosat yuritayotganini koʻrsatadi. Ayniqsa, soʻnggi yillarda Oʻzbekiston tomonidan ilgari surilgan Markaziy Osiyo davlatlari rahbarlarining maslahat uchrashuvlari mintaqaviy integratsiya uchun muhim platformaga aylanganini taʼkidlash joiz.

Oʻzbekiston va Tojikiston oʻrtasidagi hamkorlik bugungi kunda faqat deklarativ bayonotlar bilan cheklanib qolmay, aniq amaliy mexanizmlar orqali amalga oshirilmoqda. Taʼlim sohasida qoʻshma dasturlar, jumladan “3+1” va “2+3” shaklidagi taʼlim modellari joriy etilgan boʻlib, ular orqali yuzlab talabalar ikki davlat oliy taʼlim tizimida birgalikda tahsil olmoqda. Bundan tashqari, professor-oʻqituvchilar almashinuvi, qoʻshma ilmiy tadqiqotlar va ilmiy forumlar muntazam ravishda tashkil etilmoqda.

Innovatsiya sohasida esa yangi memorandum asosida startaplarni qoʻllab-quvvatlash, texnologiya transferi va ilmiy ishlanmalarni tijoratlashtirish yoʻnalishlarida hamkorlikni kengaytirish koʻzda tutilgan. Bu esa kelajakda ikki davlat iqtisodiyotining raqobatbardoshligini oshirishga xizmat qiladi.

Kelgusida Oʻzbekiston va Tojikiston oʻrtasidagi hamkorlik yanada kengayishi kutilmoqda. Xususan, taʼlim eksportini rivojlantirish orqali Oʻzbekiston mintaqaviy taʼlim markaziga aylanishi mumkin. Shu bilan birga, innovatsion iqtisodiyot yoʻnalishida qoʻshma texnoparklar va ilmiy markazlar tashkil etilishi ehtimoli yuqori.

Transport va logistika sohasida hamkorlikni chuqurlashtirish orqali ikki davlat oʻz tranzit salohiyatini oshirishi mumkin. Energetika va suv resurslari sohasidagi hamkorlik esa uzoq muddatli strategik ahamiyat kasb etadi va mintaqaviy barqarorlikni taʼminlashda muhim omil boʻlib xizmat qiladi.

2026-yil mart oyida amalga oshirilgan oliy darajadagi tashrif Oʻzbekiston va Tojikiston oʻrtasidagi munosabatlarning yangi bosqichga oʻtganini tasdiqlaydi. Mazkur jarayon strategik yaqinlashuv, iqtisodiy va ilmiy integratsiya hamda gumanitar aloqalarning chuqurlashuvi bilan tavsiflanadi. Eng muhimi, ikki davlat oʻrtasidagi hamkorlik endilikda qisqa muddatli manfaatlarga emas, balki uzoq muddatli strategik maqsadlarga asoslangan tizimli modelga aylanmoqda.

Bu esa nafaqat biz uchun, balki butun Markaziy Osiyo mintaqasi uchun barqaror rivojlanish va integratsiya istiqbollarini mustahkamlovchi muhim omil sifatida namoyon boʻladi.

Feruza Rahmatova,

Toshkent davlat sharqshunoslik universiteti

Tashqi siyosat va xalqaro iqtisodiy munosabatlar instituti

Xalqaro munosabatlar yoʻnalishi 2-oliy 2-bosqich talabasi.