Тошкент вилоятида чигит экиш мавсуми бошланди. Ҳудуддаги барча пахта экин майдонларида иш коронавирус пандемияси муносабати билан жорий этилган санитария-эпидемология қоидаларига қатъий риоя қилинган ҳолда олиб борилаётир. Мавсумда иштирок этаётган барча кишилар юз ниқоблари, қўлқоплар, антисептик препаратлар билан тўлиқ таъминланган.

Кўклам чор-атрофни яшил либосга буркаган. Қуёш юз кўрсатганига соатлар ўтган бўлса-да, ҳарорат деярлик кўтарилмаган. Этни жунжуктирувчи совуққина шаббода эсиб турибди. Ерга чигит қадалаётган қайси бир далага борманг, деҳқонларнинг ғайрат билан меҳнат қилаётгани устидан чиқасиз. Экиш ишларига жалб этилган техникаларни кўриб, кўзингиз қувонади. Иш унуми юқори бўлган замонавий ҳайдов тракторлари, сеялка агрегатларининг далани кафтдек текислаб, бир чизиқдаги эгатларни юзага келтираётгани, деҳқоннинг беминнат меҳнати иштиёқингизни оширади. Кимдир чигит қадаш агрегатига қопдаги барака уруғини жойлаётир. Бошқа бир деҳқон эса агрегатнинг иккинчи идишига маъданли ўғит солмоқда. Бошқа бири, қўлидаги ўлчагичда чигит қадалган эгат чуқурлигини назорат қиляпти. Қўлига ҳовучлаб тупроқ олиб, ернинг намлик миқдорини кўздан кечирмоқда.

Бепоён далаларга боқиб тўймайсан киши. Тракторларнинг бир маромдаги овози кишига жўшқинлик бағишлайди. Бу хушнудлик кўклам бошлангани белгисидир. Жуссамиз пахта далаларидаги меҳнатда қотганлиги боис, бу туйғу таниш ва айни пайтда мароқли эканлигини ҳис этамиз.

Даладаги деҳқоннинг қувончи ҳам шундан. Чунки у меҳнатсиз ўтиролмайди. Энди унинг саратон офтобида елкаси терлаб, эгнидаги оқ яктаги шўрлайдиган кунлар яқин. Бу чизгилар унинг ҳалол меҳнатлари эътирофидир.

Вилоятдаги мавжуд 9та пахтачилик туманларидаги 1268та фермер хўжаликлари ва 8та пахта-тўқимачилик кластерлари таркибида ишлаётган деҳқонлар 60-, 76- ва 90-лик схемалар асосида экиш ишларини олиб боришмоқда. Танти ва чапани пахта усталарининг бу йилги аҳди янада хайрли. Улар жорий мавсумда 73001 гектар майдондан 229 минг 600 тонна пахта хомашёсини йиғиб-териб оладилар.

Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2020 йил 6 мартдаги “Пахтачилик соҳасида бозор тамойилларини кенг жорий этиш чора-тадбирлари тўғрисида”ги қарорига кўра, вилоятдаги фермер ва деҳқонларнинг бу йилги моддий манфаатдорлиги янада унумли бўлиши кутилаяпти. Чунки қарорда, пахтачиликда бозор тамойиллари жорий этилиши муносабати билан пахта етиштирувчи фермер хўжаликлари ва қайта ишловчи корхоналарнинг ўзаро муносабатларини тартибга солиш кўзда тутилган. Шунга кўра, 2020 йил ҳосилидан бошлаб вилоятдаги барча фермерларга пахта етиштириш юзасидан мавжуд бўлган давлат буюртмаси бекор қилиниб, пахта хом ашёсининг харид нархини белгилаш амалиётидан воз кечилди. Деҳқоннинг даласида ҳам эркин бозор муносабатлари шаклланди. Эрта кўкламдан, саратоннинг жазирамасию инжиқ куз фаслининг қовоғига қараб, юрак ҳовучлаб, бири икки бўлмайдиган пахтакорнинг энди ростакамига косаси оқаради.

Муҳтарам Президентимиз Шавкат Мирзиёев ташаббуси билан деҳқонларнинг заҳматли меҳнатига берилган бундай эътибордан вилоят пахтакорларининг ҳиммати ва ғайрати янада кўтаринки.

Барча ҳудудларда районлаштирилган ғўза навларини эркин жойлаштиришга жиддий эътибор қаратилмоқда. Шунга кўра, бугунгача экиш ишлари амалга оширилган далаларга касалликка чидамли, серҳосил ва тола сифати юқори бўлган эртапишар “Султон“ ва “Наманган-77“, ўртапишар “С-6524“, “Келажак“ ҳамда “УзПИТИ-103“, “Порлоқ-4“ каби истиқболли ғўза навлари экилмоқда. Вилоят ҳокимлигининг қишлоқ хўжалигига дахлдор мутахассисларидан олинган маълумотларга кўра, Қуйи Чирчиқ, Чиноз, Бекобод, Пискент, Ўрта Чирчиқ, Оққўрғон, туманларида жорий этилган кластер тизимининг иш унуми юқорилиги қайд этилмоқда. Улар кеч куздан бошлаб шу кунгача пахта майдонларини маъданли ва маҳаллий ўғитлар билан озиқлантириб, деҳқон тили билан айтганда оби-тобига келтиришди.

—Бу йил тумандаги 8100 гектар майдонга пахтанинг “Султон” ва “Келажак” навини экяпмиз,-дейди Пискент туманида иш олиб бораётган “Nature Cotton” МЧЖ пахта-тўқимачилик кластери раҳбари Воҳид Сохобов. — Чигит қадаш жараёнида ҳар гектар ерга 150-200 кг.дан аммофос, 50 кг.дан карбамид ва 50 кг.дан калий ўғити солиниши назорат қилинмоқда. Чунки, бу тадбир ғўза ҳосилдорлигининг ошишига олиб келади. Фермер хўжаликлари 10 та “New holland” русумли янги диск боронали агрегатлар ва Туркиядан харид қилинган 29 та тўрт қаторли пневматик экиш сеялкалари билан таъминланган.

Муҳтарам Президентимизнинг жорий йил 6 мартдаги  қарорига асосан, 135 нафар фермерлар билан жами 24.760 тонна пахта хомашёсини эркин нархда—ҳар бир тоннасини 4 миллион 300 минг сўмдан харид қилиш юзасидан фьючерс шартномалари имзоладик. Айни кунда барча имкониятларимиз чигитни ўз вақтида, ернинг табиий намлик даражаси кўтарилмасдан қадашга йўналтирилган.

Мутахассисларимиз 2019 йилда селекционер олимлар томонидан тавсия этилган “ЎзФА-703” номли супер элита навини синовдан ўтказишганди. Бу йил 70 гектар майдонга шу навнинг элита уруғини қадаяпмиз. Ушбу янги навнинг афзаллиги шундаки, у сувни кам талаб қилади, касалликларга чидамли. Бутун мавсум давомида 2 марта суғориш кифоя. Ғўза поялари чеканка қилинмайди. Ҳар бир дона кўсакнинг вазни 6-6,5 грамм. Айни дамда ҳосилдорлиги ўта юқори — барча агротехник талабларга риоя этиладиган бўлса, гектаридан 35-40 центнердан пахта етиштириш мумкин. Буни биз амалда исботладик. Тола чиқими ҳам юқори,. Хуллас бу биз кутган нав.
 

Фермерлардан харид қилган пахтани 5 минг тонналик ип-калава йигириш қувватига эга бўлган корхонамизда қайта ишлаймиз. Тайёр газлама материаллари Ўзбекистонда ишлаб чиқарилган тўқимачилик маҳсулоти сифатида Туркия, Россия ва Украина давлатларига экспорт қилинади.

Вилоятнинг Ўрта Чирчиқ, Янгийўл туманларида ҳам экиш мавсумида юқори натижалар қўлга киритилаётганлигига гувоҳ бўлдик.

—Бу йил Ўрта Чирчиқ туманида 7220 гектар, Янгийўл туманида эса, 2050 гектар майдонда пахта етиштирамиз,-дейди биз билан суҳбатда “Kokcha tekstil” МЧЖ пахта-тўқимачилик кластери раҳбари Рустам Пўлатов. — Иккала тумандаги биз билан ҳамкорлик қилаётган фермерлар ва ўз тасарруфимиздаги экиш отрядларини зарур миқдордаги чигит билан муттасил таъминлаб турибмиз. Бу йилги режамиз барча майдонлардан 33 центнердан ҳосил етиштириш Шунда Ўрта Чирчиқда 23860 тонна, Янгийўлда эса 5950 тонна пахта хомашёси йиғиб-териб олинади.

Мақсадимиз вилоятнинг экспорт салоҳиятини йилдан-йилга юксалтириш. 2020 йилда 23500 тонна пахта толасини қайта ишлаш имкониятига эгамиз. Режага кўра, 20000 тонна калава ип йигирилиб, 4800 погона метр ҳажмида жинси матоси тўқилади. Ундан 500 минг дона тайёр жинси шимлари ва бошқа трикотаж маҳсулотларини экспорт қиламиз.

Суҳбатдошларимиз таъкидлашганидек, кластер тизимининг жорий этилиши вилоят пахтачилигида ҳосилдорликни кескин оширишга асос бўлди. Масалан, биргина Янгийўл ва Ўрта Чирчиқ туманларида бундан икки уч йил муқаддам бир гектар пахта майдонидан бор йўғи 18 центнер ҳосил йиғиб олинган бўлса, янги услуб туфайли ҳосилдорлик 30 центнерга кўтарилди. Бу йил эса натижалар янада юқори — 33-35 центнерни ташкил этиши кутилмоқда.

Яна бир ҳақиқат шуки, энди бу ёғи, Аллоҳ таолонинг деҳқоннинг хирмонига берадиган баракаси-ю, фермерларнинг не чоғлик меҳнат қилиши, туман ҳокимларининг бу борада қанчалик ғайрат кўрсатишига боғлиқ. Деҳқон тер тўкиб ишласа-ю, ҳоким унга қайишмаса, сув ва техника таъминотида ўзибўларчиликка йўл қўйса, кузга бориб пахта қабул қилиш корхоналаридаги тарозибонлар ҳосилни қўшиб ёзиб, кўзбўямачилик қилишса, яна эски ҳаммом, эски тоз бўлиши мумкин. Чунки, муҳтарам Президентимизнинг Тошкент вилояти меҳнат аҳлига кўрсатаётган ғамхўрликлари, ишонч эътиборига қарамай, 2019 йилда пахта ҳосилини йиғиб-териб олишда жойлардаги айрим ҳокимлар томонидан қўшиб ёзишга йўл қўйилди.

Вилоятда бу йил пахтанинг бир қанча истиқболли навларини ҳам синовдан ўтказилмоқда. Бу ҳақида Ўзбекистон Республикаси ФАнинг Генетика ва ўсимликлар экспериментал биологияси институти директори, қишлоқ хўжалиги фанлари доктори, профессор Абдужалил Наримоновнинг фикри қуйидагича:

—Олимларимиз томонидан яратилаётган илмий ишланмалар, ғўзанинг янги навлари вилоят пахтакорларига қўл келмоқда. Бунга, академик Абдумавлон Абдуллаевнинг “Генафонд-2”, қишлоқ хўжалиги фанлари доктори Иззат Қаҳҳоровнинг “Келажак”, “ЎзФА-707”, “ЎзФА-703”, “ЎзФА-710”, қишлоқ хўжалиги фанлари номзодлари Дамир Аккужиннинг “АН-519”, Жўра Дадажоновнинг “Ан-419”, биология фанлари номзодлари Нормўмин Санаевнинг “Афсона”, Наталья Губанованинг “Гулшан” навларини мисол келтиришимиз мумкин. Қишлоқ хўжалик экинларидан юқори ҳосил олиш гарови ҳисобланган, атмосферадаги азотни ўсимлик учун қулай шаклда ўзлаштириш имконини берадиган микробиологик препарат “Биоазот” ҳам айнан институтимизнинг ёш олими, биология фанлари доктори Бахтиёр Расулов томонидан яратилган. Уни қўллаш натижасида минерал ўғитлар сарфи икки баробаргача камайиши кузатилмоқда.

Бир пайтлар давлат томонидан белгиланган режа ва мажбурият кетидан қувилиб, фақат тош босувчи, чигити оғир навлар экилиб келинган. Бугун эса талаб ўзгарди, қишлоқ хўжалигида янги тизим саналган кластерларга пахтанинг оғирлиги эмас, балки, толасининг сифати ва чиқим ҳажми юқори бўлиши бирламчи саналаётир. Шу боис олимларимиздан бири, қишлоқ хўжалиги фанлари доктори профессор Тилов Муҳиддинов томонидан яратилган “Юксалиш” янги ғўза навида тола чиқиш миқдори 43 фоизни ташкил этади. Бундай навлар кластерларга қўшимча харажатсиз даромад олиш манбаи эканлиги билан аҳамиятлидир.

Институтимиз олимлари иштирокида тузилган ишчи гуруҳи бу йил Тошкент вилоятининг марказий, жанубий ва шимолий минтақаларида ушбу истиқболли навларни катта майдонларда синовдан ўтказадилар. Агар янги ғўза навлари олимлар белгилаб берган агротехник талаблар даражасида ундирилиб, парваришланса ҳамда ушбу навларнинг элита уруғчилиги ишлари тўғри йўлга қўйилса, ишонамизки, вилоят пахтачилигида кутилган ижобий натижалар юзага келади.

Шодиёр Мутаҳаров,

(“Халқ сўзи”)

Нозим Абдуллоҳ олган суратлар.